Posts

दिनविशेष ३१ डिसेंबर

Image
दिनविशेष   दि. ३१ डिसेंबर ● निधन १. (१९९७) सौदागर नागनाथ गोरे ऊर्फ छोटा गंधर्व यांचे निधन मराठी रंगभूमीवरील नामवंत गायक नट. ‘सौदागर’ ह्या नावानेही परिचित. संपूर्ण नाव सौदागर नागनाथ गोरे. जन्म सातारा जिल्ह्यातील कोरेगाव जवळच्या भाडळे या गावी. त्यांचे औपचारिक शिक्षण फारसे झाले नाही. मराठी रंगभूमीच्या इतिहासात बालनटांची नाट्यसंस्था म्हणून प्रसिद्ध असलेल्या ‘बालमोहन संगीत मंडळी’चे मालक दामूअण्णा जोशी हे गोड गळ्याच्या मुलांच्या शोधात असताना त्यांना सौदागरांची माहिती मिळाली आणि त्यांच्या आईवडिलांची समजूत घालून त्यांनी सौदागर आणि त्यांचा धाकटा भाऊ पितांबर यांना आपल्या मंडळीत आणले. ‘बालमोहन संगीत मंडळी’ने रंगभूमीवर आणलेल्या प्राणप्रतिष्ठा ह्या पहिल्याच नाटकात सौदागरांना त्यांची पहिली भूमिका वयाच्या १० व्या वर्षी मिळाली आणि तीही नायिकेची. पुण्याच्या विजयानंद नाट्यगृहात हा प्रयोग झाला (२२ जुलै १९२८). सौदागरांच्या सुरेल आवाजाने आणि गाण्याच्या आकर्षक मांडणीने त्यांनी प्रेक्षकांची मने जिंकली. त्यांच्या गंधर्वतुल्य आवाजामुळे दामूअण्णांनी आपल्या संस्थेतर्फे होणाऱ्या नाट्यप्रयोगांच्या जाहिरातींत स...

दिनविशेष ३० डिसेंबर

Image
दिनविशेष दि. ३० डिसेंबर ◆ जन्म १. (१८६५) नोबेल पारितोषिक विजेते ब्रिटिश लेखक व कवी रुडयार्ड किपलिंग यांचा जन्म त्यांचे जंगलबुक हे पुस्तक फार गाजले ● निधन १. (१९७१) भारतीय अवकाश संशोधन कार्यक्रमाचे शिल्पकार तथा अंतराळ संशोधनाचे पितामह डॉ. विक्रम साराभाई यांचे निधन ते भारतीय भौतिकशास्त्रज्ञ व खगोलशास्त्रज्ञ होते. ते भारताच्या अंतराळ संशोधनाचे पितामह आणि भारताच्या अंतराळ युगाचे शिल्पकार म्हणून ओळखले जातात विक्रम साराभाई यांनी जागतिक कीर्ती असलेल्या अनेक सस्थांची सुरुवात केली. इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ मॅनेजमेन्ट (IIM) ही भारतातील सर्वोत्कृष्ट व्यवस्थापन शिक्षण संस्था डाॅ. साराभाई यांच्या प्रयत्नातूनच उभी राहिली. भौतिकशास्त्रातील संशोधनासाठी प्रसिद्ध असलेली राष्ट्रीय भौतिकी प्रयोगशाळा (PRL) देखिल डाॅ. साराभाई यांनीच सुरू केली. अहमदाबाद येथे वस्त्रोद्योग निर्मितीस चालना देणारे अहमदाबाद टेक्स्टाईल इंडस्ट्रीयल रिसर्च असोसिएशन (ATIRA) या संस्थेची उभारणी त्यांनी केली. पर्यावरण क्षेत्रात कार्यरत असलेली सेंटर फॅार इन्व्हीरॅान्मेंटल प्लॅनिंग ॲन्ड टेक्नॅालॅाजी (CEPT) ही संस्था देखील त्यांनी उभारली २. ...

दिनविशेष २९ डिसेंबर

Image
दिनविशेष दि. २९ डिसेंबर ◆ जन्म  १. (१९४२) चित्रपट अभिनेते, निर्माते, सुपरस्टार राजेश खन्ना यांचा जन्म राजेश खन्ना यांनी एकेकाळी संपूर्ण चित्रपटसृष्टी व्यापून टाकली होती. दो रास्ते, आराधना, हाथी मेरे साथी चित्रपटांमधून त्यांनी ज्या वेगवेगळ्या भूमिका केल्या, त्या लोकांना आवडल्या. त्यांच्या चित्रपटांच्या कथा, संगीत, गाणी हे सर्वच अप्रतिम असायचे. आनंद व अमर प्रेम हे त्यांचे विशेष उल्लेखनीय चित्रपट २. (१९४७) मराठी कवी अशोक नायगावकर यांचा जन्म महाराष्ट्रात लेखक घडवण्यासाठी पालकांनी पुढाकार घेतला पाहिजे असे ते सांगतात. उपरोधाच्या माध्यमातून गंभीर समाजचिंतन करणारे कवी अशी त्यांची ओळख आहे. वाचनाने संस्कृती सुधारते, वाचन वाढवा, त्यामुळे तुम्ही समृद्ध व्हाल, असे ते म्हणतात. २०१२ मध्ये दापोली येथे झालेल्या १४ व्या कोकण मराठी साहित्य संमेलनाच्या अध्यक्षपदी अशोक नायगावकर होते. अशोक नायगावकर ह्यांनी. प्रेम कविता, ग्रामीण कविता, पर्यावरण जाणीवेच्या कविता, सामाजिक, राजकीय कविता अशा अनेक प्रकारच्या कविता लिहिल्या आहेत ● निधन १. (१९७१) डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे सहकारी दादासाहेब गायकवाड यांचे निधन त...

दिनविशेष २८ डिसेंबर

Image
दिनविशेष दि. २८ डिसेंबर ★ महत्वपूर्ण घटना १. (१८८५) मुंबई येथे भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसची (Indian National Congress) स्थापना २८ डिसेंबर १८८५ रोजी 'इंडियन नॅशनल काँग्रेस' म्हणजेच राष्ट्रीय सभेची स्थापना करण्यात आली. राष्ट्रीय काँग्रेसच्या माध्यमातून सरकार व जनता यांच्यामध्ये एक संवादात्मक स्वरूपाची वाटचाल सुरू झाली. काँग्रेस याचा अर्थ संघटना असा होतो. धर्मनिरपेक्ष विचारसरणीच्या आधारे संपूर्ण देशाच्या विकासाचा आराखडा काँग्रेस सरकारने तयार केला भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या घटनेनुसार, एक संसदीय लोकशाही असलेले समाजवादी राष्ट्र जिथे संधी तसेच राजकीय, आर्थिक आणि सामाजिक हक्कांत समानता व जागतिक शांततेचे उद्दिष्ट आहे, अशा भारतीय नागरिकांचे आणि भारतीय प्रशासनाची शांततापूर्वक आणि घटनात्मक मार्गाने प्रगती व कल्याण करणे हा सदर पक्षाचा उद्देश आहे ◆ जन्म  १. (१८९९) कादंबरीकार, समीक्षक आणि पत्रकार गजानन त्र्यंबक तथा ग. त्र्यं. माडखोलकर यांचा जन्म ते मराठी लेखक, कवी, पत्रकार व समीक्षक होते. आपल्या वाङ्‌मयीन कारकिर्दीच्या आरंभ काळात माडखोलकरांनी काही संस्कृत-मराठी कविता केल्या होत्या. रविकिरण ...

दिनविशेष २७ डिसेंबर

Image
दिनविशेष दि. २७ डिसेंबर ★ घटना  १. (१९४५) जगभरातील २९ देशांनी केलेल्या करारानुसार जागतिक बँक (World Bank) आणि आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी (International Monetary Fund) यांची स्थापना करण्यात आली ◆ जन्म  १. (१७९७) सुप्रसिद्ध उर्दू शायर मिर्झा गालिब यांचा जन्म ते एक प्रसिद्ध फारसी आणि उर्दू कवी होते. ते सुधारक वृत्तीचे, सर्व धर्मांना समान मानणारे, कर्मठ नसलेले, नमाज न पढणारे, रोजा न ठेवणारे, कलेचे आसक्त, रसिक व्यक्ती होते. गालिबच्या काव्यावर मीर आणि आमीर खुसरो यांच्या रचनांचा प्रभाव होता. साहित्य निर्मिती करताना केवळ चौकट मोडून चालत नाही. त्यात तितकी ताकदही असावी लागते. गालिबने परंपरेला नावीन्याची झालर लावली. अभिजात सौंदर्याची बूज राखायला शिकवले. घराण्यातच सैनिकी पार्श्वभूमी असल्याने गालिब यांच्या मध्ये बंडखोरीचे बीज होते २. (१८९८) स्वतंत्र भारताचे पहिले कृषी मंत्री डॉ. पंजाबराव देशमुख यांचा जन्म शेतक-यांची स्थिती सुधारण्यासाठी त्यांनी भारत कृषक समाजाची स्थापना केली. शिक्षण, शेती, सहकार, अश्पृश्योद्धार, जातीभेद निर्मुलन, इ. विविध क्षेत्रात त्यांनी माेठे कार्य केले उच्च शिक्षण घेऊन ते ...

दिनविशेष २६ डिसेंबर

Image
दिनविशेष दि. २६ डिसेंबर ■ दिनविशेष  १. बॉक्सिंग डे बॉक्सिंग डे हा दरवर्षी 26 डिसेंबर रोजी ख्रिसमसच्या दुसऱ्या दिवशी साजरा केला जातो. हा सण प्रामुख्याने युनायटेड किंगडम, कॅनडा, ऑस्ट्रेलिया, आणि न्यूझीलंडसारख्या देशांमध्ये महत्त्वाचा आहे. बॉक्सिंग डेचा मूळ उद्देश गरजू लोकांना मदत करणे हा आहे पूर्वी या दिवशी श्रीमंत लोक त्यांच्या नोकरांना आणि गरीब लोकांना भेटवस्तू किंवा मदतीचे बॉक्स (पेटारे) द्यायचे. त्यामुळेच या दिवसाला बॉक्सिंग डे असे नाव पडले. या दिवशी चर्चमध्ये विशेष दानपेट्या उघडल्या जातात आणि गरजू लोकांसाठी मदतीचे आयोजन केले जाते आजकाल, बॉक्सिंग डे हा शॉपिंग आणि मनोरंजनासाठी प्रसिद्ध आहे. या दिवशी विविध ठिकाणी मोठ्या सवलती मिळतात, त्यामुळे लोक खरेदीसाठी गर्दी करतात. त्याशिवाय, क्रीडा स्पर्धा आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे आयोजनही होते बॉक्सिंग डे आपल्याला दानशूरतेचे आणि परोपकाराचे महत्त्व अधोरेखित करतो. हा दिवस आनंद, एकोपा, आणि समाजातील गरजूंप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी साजरा केला जातो ◆ जन्म  १. (१९१४) कुष्ठरोग्यांच्या पुनर्वसनासाठी आयुष्य वाहून घेणारे थोर समाजसेवक डॉ. म...

दिनविशेष २५ डिसेंबर

Image
दिनविशेष  दि. २५ डिसेंबर ■ दिनविशेष  १. नाताळ (ख्रिसमस)  नाताळ किंवा ख्रिसमस हा एक प्रमुख ख्रिस्ती सण असून तो दरवर्षी २५ डिसेंबर या दिवशी येशू ख्रिस्त यांचा जन्मदिन म्हणून जगभर साजरा केला जातो २. मनुस्मृती दहन दिन अस्पृश्य व स्त्रियांच्या मुक्ततेसाठी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी २५ डिसेंबर १९२७ ला महाडमध्ये मनुस्मृतीचे दहन करून समाजातील अनिष्ट परंपरांचे जोखड मोडून काढले होते. हा दिवस महाड येथे मनुस्मृती दहन दिन म्हणून साजरा केला जातो. महाराष्ट्राच्या विविध भागातून येणाऱ्या आंबेडकरी अनुयायांच्या उपस्थितीत महाडमध्ये क्रांतीस्तंभ येथे मनुस्मृतीदहनाचा वर्धापन दिन साजरा करण्यात येतो ◆ जन्म १. (१६४२) इंग्लिश भौतिकशास्त्रज्ञ, गणितज्ञ व खगोलशास्त्रज्ञ सर आयझॅक न्यूटन यांचा जन्म ते एक इंग्रज भौतिकशास्त्रज्ञ, गणितज्ञ व तत्त्वज्ञ होते. गुरुत्वाकर्षणाचा सिद्धांत त्यांनी मांडला २. (१९१९) भारतीय संगीतकार नौशाद अली यांचा जन्म नौशादजी यांनी अनेक बॉलीवूड चित्रपटांना संगीत दिले. त्यांनी चित्रपट संगीतात हिंदुस्तानी शास्त्रीय रागदारीचा वापर केला. आजवरच्या सर्वश्रेष्ठ भारतीय संगीतक...